Hoe te imkeren?

Natuurlijk, ecologisch of biodynamisch imkeren met de Zwarte bij?

De laatste jaren hebben er zich vele ontwikkelingen voorgedaan binnen de imkerij. Een daarvan was de heroplevende interesse voor de inheemse Zwarte bij, een andere de aandacht voor natuurlijk of ecologisch of biodynamisch imkeren. Om het simpel te houden zullen die drie imkervormen verder samengenomen worden als alternatief imkeren, voor de duidelijkheid: de term ‘alternatief’ draagt hierbij in geen beding een negatieve connotatie.

Velen onder ons zijn op zoek naar oorzaken van en oplossingen voor de bijensterfte die de imkerij jaar na jaar treft. Sommigen komen daarbij uit bij de conclusie dat de hedendaagse imkerij verkeerdelijk met de bijen omgaat, ter oplossing stellen zij alternatieve imkerstrategieën voor met een nobel doel: het bijenvolk, of beter gezegd de imme, opnieuw leren beschouwen als één en ondeelbaar en haar centraal stellen binnen het imkergebeuren. Deze alternatieve imkerstrategieën gaan daarbij onder meer uit van principes als natuurlijke raatbouw, overwinteren op eigen honing, de imme niet manipuleren via het maken van afleggers of kunstmatig telen van koninginnen, het toepassen van zwermen als voortplantingsstrategie, standbevruchting van de koninginnen en eventueel zelfs de imme niet behandelen tegen de Varroa. Niet zelden komen daar dan ook bijzondere kasttypes bij kijken, denk maar aan de ecokast, topbarhive, perone, hangkorven en ga zo maar door. Stuk voor stuk kasten welke manipulatie trouwens sterk bemoeilijken.

Kortom, men wil de honingbij teruggeven aan de natuur. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat vele imkers die dergelijke alternatieve imkerstrategie wensen te bedrijven voor de keuze van hun type honingbij uitkomen bij onze inheemse Zwarte bij. Helaas wringt daar het schoentje, hieronder een poging om het probleem uit te leggen.

Iedereen weet dat de verschillende honingbijen (bij ons doorgaans Carnica, Buckfast en Zwarte bij) met elkaar kunnen kruisen. Dergelijke kruisingen zijn bastaarden, een voorbeeld van zo een bastaard zou een Zwarte koningin zijn welke bevrucht wordt door Carnica darren. Zulk een bastaardkoningin draagt in wezen niks meer bij aan het behoud en de bescherming van de Zwarte bij. Men kan met andere woorden als alternatief imker enkel maar Zwarte bijen houden indien zijn of haar bijenstand gevestigd is in een groot gebied waarin uitsluitend Zwarte bijen voorkomen, die regio’s zijn jammer genoeg zeer schaars. Om bastaarden te vermijden en aldus werkelijk bij te dragen aan de bescherming van de Zwarte bij dient men haar genetica zuiver te houden, daartoe is men verplicht gerichte selectie (bv. op zuiverheid) en koninginnenteelt uit te voeren. Dat impliceert dus dat bijenvolken helaas gemanipuleerd moeten worden, denk maar aan het overlarven en klaarmaken van bevruchtingsvolkjes. Laat dat nu net zaken zijn die rechtstreeks ingaan tegen enkele van de belangrijkste principes van de alternatieve imkerstrategieën, want daar staat de imme centraal en mag men die imme niet verstoren.

De Zwarte bij is een ernstig bedreigde diersoort met nog slechts een handvol populaties resterende. Actie ter haar bescherming is dus noodzakelijk, maar met alternatieve imkerstrategieën kan zij helaas niet geholpen worden. Daarom, indien u graag een alternatieve imkerstrategie wenst te voeren, dan moet u dat gewoon doen; maar start dan alstublieft met Carnica, Buckfast of bastaarden, want enkel zo kan u als alternatief imker de Zwarte bij werkelijk een gunst bewijzen. Anderzijds moet u zich tot slot ook bewust zijn van het feit dat u in een klassieke imkerstrategie, met een klassieke bijenkast, evenzeer een aantal principes uit het alternatief imkeren kan integreren; denk bv. aan natuurlijke raatbouw of overwinteren op eigen honing. Een klassieke imkerstrategie hoeft dus geen statisch gegeven te zijn.